افسردگی مقاوم به درمان چیست؟ + علائم و جدیدترین روش درمان آن

دارودرمانی و روان‌درمانی رایج‌ترین روش‌های درمان افسردگی هستند که به طور قابل توجهی به کاهش علائم این اختلال کمک می‌کنند. با این حال، بدن و ذهن برخی افراد به روش‌های استاندارد درمان افسردگی پاسخ قابل انتظاری نمی‌دهند. روانشناسان معتقدند فرد در چنین شرایطی به افسردگی مقاوم به درمان مبتلا شده که برای بهبود آن به رویکردهای ترکیبی و روش درمان پیشرفته‌تری نیاز است. در این مقاله از مجله سلامت کلینیک فوق تخصصی مغز و اعصاب دکتر کیهانی فرد همراه ما باشید تا شما را با علت، علائم و جدیدترین روش درمان افسردگی مقاوم به درمان بیشتر آشنا کنیم.

افسردگی مقاوم به درمان چیست؟

افسردگی مقاوم به درمان (Treatment-Resistant Depression) که به اختصار به آن TRD می‌گویند، نوعی اختلال افسردگی اساسی (MDD) است. این اختلال زمانی تشخیص داده می‌شود که فرد حداقل ۲ داروی ضد افسردگی خط اول درمان با دوز مناسب و در مدت کافی مصرف کرده باشد، اما علائم اصلی افسردگی از بین نرفته باشند.

روانپزشکان برای درمان اختلال افسردگی اساسی داروهای ضد افسردگی خط اول همچون SSRIها (مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین) یا SNRIها (مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین و نوراپی‌نفرین) تجویز می‌کنند. چرا که این داروها در مقایسه با سایر داروهای ضد افسردگی عوارض جانبی کمتر و خفیف‌تری دارند. اگر علائم افسردگی فرد پس از مصرف این داروها در دوز و مدت زمان مناسب، بهبود پیدا نکرد، متخصص سلامت روان به افسردگی مقاوم به درمان مشکوک می‌شود.

در واقع، باید بگوییم اختلال افسردگی مقاوم می‌تواند در افرادی که قبلا با داروهای ضد افسردگی درمان می‌شدند، ایجاد شود. خوشبختانه بر خلاف نام این اختلال، در حال حاضر روش‌های درمانی مختلفی برای بهبود آن وجود دارند که بهترین گزینه با توجه به شرایط فرد، توسط متخصص سلامت روان انتخاب می‌شود.

علائم افسردگی مقاوم به درمان

علائم افسردگی مقاوم به درمان (TRD) شبیه افسردگی اساسی هستند و اغلب شامل خلق‌وخوی افسرده، تغییر اشتها و اختلالات خواب می‌شوند. با این تفاوت که افراد مبتلا به TRD بیشتر احتمال دارد موارد زیر را تجربه کنند:

• علائم شدیدتر
• دوره‌های افسردگی طولانی‌تر
• کاهش توانایی در تجربه لذت
• تعداد دوره‌های افسردگی بیشتر در طول زندگی
• اضطراب
• افکار و رفتار خودکشی

نقل قول:

Approximately 30% of people who’ve been diagnosed with MDD and who’ve tried medications for MDD have treatment-resistant depression. MDD is one of the most common mental health conditions. It affects 5% to 17% of people at some point in their lives.

تقریبا ۳۰٪ از افرادی که اختلال افسردگی اساسی در آن‌ها تشخیص داده شده‌ و دارو دریافت می‌کنند، افسردگی مقاوم به درمان دارند. اختلال افسردگی اساسی یکی از شایع‌ترین بیماری‌های روانی است. این بیماری ۵ تا ۱۷ درصد از افراد را در مقطعی از زندگی‌شان تحت تاثیر قرار می‌دهد.

به نقل از سایت clevelandclinic

علت افسردگی مقاوم به درمان

در حال حاضر، محققان علت اصلی بروز افسردگی مقاوم به درمان را نمی‌دانند. آن‌ها معتقدند، همان‌طور که عوامل مختلفی مانند ژنتیک و شیمی مغز ممکن است باعث بروز اختلال افسردگی اساسی شوند، در ایجاد TRD هم موثر هستند.

همچنین متخصصان سلامت روان بر این باورند که استرس مزمن ممکن است با تغییر عملکرد محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA) در بروز افسردگی مقاوم به درمان نقش داشته باشد. محور HPA مسئول سازگاری با استرس است و یکی از فرآیندهای مهم بدن به‌شمار می‌آید. اختلال در روند این فرآیند منجر به TRD می‌شود؛ بنابراین می‌توان گفت استرس مزمن نقش موثری در بدتر شدن افسردگی دارد و می‌تواند درمان آن را دشوارتر کند.

اگر علائم افسردگی مقاوم به درمان داری، برای درمان اقدام کن!

همین الان از پزشک نوبت بگیر (دریافت نوبت)

عوامل خطر اختلال افسردگی مقاوم چیست؟

برخی تحقیقات نشان داده‌اند که افراد مبتلا به TRD نسبت به افراد مبتلا به اختلال افسردگی اساسی که مقاوم به درمان نیستند، با احتمال بیشتری دچار مشکلات جسمی همچون موارد زیر می‌شوند:

• بیماری عروق مغزی
• بیماری خودایمنی
• بیماری قلبی
• بیماری تیروئید

افسردگی مقاوم به درمان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

افسردگی مقاوم به درمان زمانی تشخیص داده می‌شود که علائم افسردگی فرد در صورت مصرف حداقل ۲ داروی ضد افسردگی خط اول درمان بهبود پیدا نکنند.

داروهایی که متخصص سلامت روان به عنوان خط اول درمان علائم افسردگی تجویز می‌کند، شامل موارد زیر هستند:

• مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs)
• مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین و نوراپی‌نفرین (SNRIs)
• بوپروپیون
• میرتازاپین

پزشک معمولا داروهای خط اول درمان افسردگی را به مدت ۶ تا ۸ هفته تجویز می‌کند تا ببیند علائم کاهش می‌یابند یا خیر. در صورتی که پس از امتحان کردن ۲ داروی ضد افسردگی خط اول درمان، علائم فرد بهبود پیدا نکردند، بیمار به روانپزشک ارجاع داده می‌شود.

متخصص سلامت روان تمامی داروهای مصرفی اعم از داروهای تجویزی، داروهای بدون نسخه، مکمل‌های گیاهی و داروهای غیر پزشکی را مورد بررسی قرار می‌دهد. چرا که برخی داروها می‌توانند موجب تشدید علائم افسردگی شوند یا با داروهای ضد افسردگی تداخل داشته باشند. سپس در مورد اینکه بیمار داروهای تجویزی ضد افسردگی را طبق دستورالعمل مصرف کرده‌ یا خیر، تجربه روان‌درمانی داشته‌ و تاثیر آن چگونه بوده، سوالاتی پرسیده می‌شود.

در مرحله بعد، روانپزشک بررسی می‌کند که آیا اختلالات همزمان مانند اضطراب شدید، اختلال دوقطبی، اختلال شخصیت، اختلال مصرف مواد، مشکلات تیروئید، درد مزمن و کمبود ویتامین‌ها وجود دارند یا خیر؛ زیرا این مشکلات می‌توانند اثربخشی داروهای ضد افسردگی را کاهش دهند. پس از بررسی این موارد، متخصص سلامت روان ممکن است افسردگی مقاوم به درمان را تشخیص دهد و کمک می‌کند تا بهترین گزینه درمانی برای بیمار انتخاب شود.

درمان افسردگی مقاوم به دارو چگونه است؟

راهکارهای مختلفی برای درمان TRD وجود دارند. پیدا کردن بهترین روش درمان ممکن است کمی زمان‌بر باشد؛ بنابراین امید خود را از دست ندهید. روانپزشک معمولا درمان را با روش‌های زیر شروع می‌کند:

• به داروی ضد افسردگی فعلی شما زمان بیشتری می‌دهد تا ببیند اثربخش است یا خیر.
• دوز داروی ضد افسردگی خط اول درمان را افزایش می‌دهد.
• گروه دیگری از داروی ضد افسردگی را تجویز می‌کند تا همزمان ۲ نوع مختلف دارو مصرف کنید.
• توصیه می‌کند تا روان‌درمانی را زیر نظر روانشناس ادامه دهید.

اگر این راهکارها موثر نباشند، روانپزشک ممکن است ترکیبی از داروهای دیگر را تجویز کند. لازم به ذکر است، از تغییر نوع و دوز دارو به طور خودسرانه و بدون مشورت با روانپزشک اجتناب کنید؛ زیرا این کار می‌تواند موجب بروز عوارض جانبی جدی شود.

اگر درمان‌های قبلی افسردگیت رو بهتر نکردن، درمان جدیدی رو شروع کن!

همین حالا از پزشک نوبت بگیر و مشورت بخواه (دریافت نوبت)

علاوه بر موارد فوق، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) درمان‌های زیر را برای TRD تایید کرده است که بهترین گزینه باید توسط دکتر مغز و اعصاب انتخاب شود:

۱- الکتروشوک درمانی (ECT)

شوک درمانی (ECT) یکی از روش‌های موثر بهبود افسردگی مقاوم به درمان است که شامل عبور جریان الکتریکی خفیف از مغز و تشنج کوتاه‌مدت می‌شود. جریان الکتریکی با تحریک سلول‌های عصبی، تغییراتی در مغز ایجاد می‌کند و خلق‌وخو را بهبود می‌بخشد.

۲- تحریک مغناطیسی مکرر فراجمجمه‌ای (rTMS)

تحریک مغناطیسی مکرر فراجمجمه‌ای یا آر تی ام اس (rTMS) جدیدترین و موثرترین روش درمان غیر تهاجمی افسردگی مقاوم به درمان است. در این روش، از طریق گذاشتن یک سیم‌پیچ مغناطیسی روی پوست سر، پالس‌های مغناطیسی را به نواحی خاصی در مغز می‌فرستند. این پالس‌های الکتریکی با تحریک و تنظیم سلول‌های عصبی در نواحی خاصی از مغز که بر خلق‌وخو تاثیر می‌گذارند، موجب بهبود افسردگی مقاوم به درمان می‌شوند.

۳- تحریک عمقی مغز (DBS)

تحریک عمقی مغز (DBS) یکی دیگر از روش‌های پیشرفته درمان افسردگی مقاوم به درمان (TRD) است. در این روش، یک جریان الکتریکی خفیف به قسمت خاصی از مغز منتقل می‌شود و سلول‌های مغزی را در آن ناحیه تحریک می‌کند.

در جدول زیر می‌توانید دیگر روش‌های درمان که ممکن است توسط متخصص سلامت روان مورد استفاده قرار بگیرند را مشاهده کنید:

آیا می‌توان از ابتلا به افسردگی مقاوم به درمان جلوگیری کرد؟

از آن جایی که علت اصلی بروز TRD برای محققان مشخص نیست، نمی‌توان از بروز اختلال افسردگی مقاوم جلوگیری کرد. با این حال، متخصصان سلامت روان معتقدند استرس مزمن نقش مهمی در ابتلای فرد به افسردگی مقاوم به درمان دارد؛ از همین‌رو راهکارهای زیر را برای مدیریت استرس مزمن توصیه می‌کنند:

• به طور منظم ورزش کنید.
• خواب کافی و باکیفیتی داشته باشید.
• از روش‌های آرامش‌بخش مانند مدیتیشن، یوگا و تنفس عمیق برای آرام‌سازی ذهن و بدن کمک بگیرید.
• برای روز، هفته و ماه خود هدف تعیین کنید تا کنترل بیشتری بر کارها و لحظه‌هایتان داشته باشید.
• ذهن‌آگاهی و قدردانی را تمرین کنید و از توجه کردن به بخش‌های خوب روز یا زندگی‌تان غافل نشوید.
• وقتی مشغله و استرس بالایی دارید، به کارها و مسئولیت‌های اضافی «نه» بگویید.
• با افرادی در ارتباط باشید که باعث آرامش شما می‌شوند، در کارهای عملی کمک‌تان می‌کنند و می‌توانید از آن‌ها حمایت عاطفی بگیرید.
• اگر سطح استرس‌تان در طول روز بسیار زیاد است و کارهای روزمره‌تان را مختل می‌کند، حتما با روانشناس صحبت کنید.

راهنمای مراجعه به پزشک

برخی افراد مبتلا به افسردگی اساسی به داروهای رایج درمان و روان‌درمانی زیر نظر روانشناس پاسخ نمی‌دهند. این افراد که اصطلاحا به افسردگی مقاوم به درمان (TRD) مبتلا هستند، مسیر درمان پیچیده‌تری دارند و باید از چندین استراتژی برای بهبود آن‌ها استفاده کرد. خوشبختانه در حال حاضر روش‌های درمان متعددی مانند rTMS برای درمان TRD وجود دارد که باید زیر نظر متخصص مغز و اعصاب مورد استفاده قرار بگیرد.

ما در این مقاله از مجله سلامت کلینیک دکتر کیهانی فرد شما را با علل، علائم و روش‌های درمان افسردگی مقاوم به درمان آشنا کردیم. اگر در این مورد سوالات بیشتری دارید، حتما با ما درمیان بگذارید. می توانید با ما از طریق اینستاگرام یا واتساپ و یا تلفن های تماس در ارتباط باشید.