اختلال حرکتی چیست و انواع آن کدامند؟ + علل، علائم و روش تشخیص آن‌ها

افراد مبتلا به اختلال حرکتی در انجام حرکات هماهنگ بدن دچار مشکل می‌شوند. این اختلال معمولا به صورت کاهش توان حرکتی، حرکات کنترل‌نشده یا تغییرات غیر عادی در سرعت و الگوی حرکت بروز می‌کند. از آن جایی که اختلال حرکتی ریشه در عملکرد بخش‌هایی از مغز و مسیرهای عصبی دارد، با علائم پیچیده و گسترده‌ای ظاهر می‌شود. این اختلال، تنها عملکرد حرکتی فرد را مختل نمی‌کند؛ بلکه به مرور زمان بر کیفیت زندگی، استقلال فردی و حتی سلامت روان تاثیر منفی می‌گذارد. در مقاله پیش‌رو از مجله سلامت کلینیک دکتر مجید کیهانی فرد همراه ما باشید تا شما را با علل، علائم، انواع، روش تشخیص و نحوه درمان اختلالات حرکتی بیشتر آشنا کنیم.

اختلال حرکتی چیست؟

اختلالات حرکتی شامل مجموعه‌ای از بیماری‌های عصبی هستند که توانایی بدن برای حرکت را مختل می‌کنند و باعث حرکات غیر طبیعی می‌شوند. این اختلالات، اغلب با افزایش حرکت ( اسپاسم، تکان‌های ناگهانی و لرزش) یا کاهش و کندی حرکت همراه هستند. اختلال حرکتی می‌تواند بر اعمال انتخابی فرد (ارادی) تاثیر بگذارد یا موجب بروز حرکات کنترل‌نشده (غیر ارادی) شود. هر حرکتی که بدن ما انجام می‌دهد، مانند بلند کردن پا و حتی تکان دادن فک و زبان برای صحبت کردن، نیازمند ارتباط بین سیستم عصبی مرکزی، اعصاب حرکتی و عضلات اسکلتی است. اگر آن نواحی از مغز که حرکت را کنترل می‌کنند، دچار آسیب و نقص شوند، منجر به بروز اختلال حرکتی می‌شود.

انواع اختلال حرکتی

پزشکان اختلالات حرکتی را به ۲ دسته کلی تقسیم می‌کنند:

• هایپرکینتیک:

  اختلالات حرکتی هایپرکینتیک یا بیش از حد، باعث افزایش حرکت می‌شوند و می‌توانند روی حرکات ارادی و غیر ارادی تاثیر بگذارند.

• هیپوکینتیک:
  

  اختلالات حرکتی هیپوکینتیک موجب کندی یا کاهش حرکت می‌شوند.

Abnormal movements may be the only part of a condition, such as in essential tremor. Or they can be one of several symptoms or syndromes, like in Parkinson’s disease (PD). In addition, certain movement disorders can be both a condition by themselves and a symptom of other conditions, like myoclonus.

حرکات غیرطبیعی ممکن است تنها بخشی از یک بیماری باشند، مانند لرزش اساسی. همچنین می‌توانند یکی از چندین علامت یا سندرم باشند، مانند بیماری پارکینسون (PD). علاوه بر این، برخی اختلالات حرکتی می‌توانند هم به خودی‌خود یک بیماری باشند و هم به عنوان نشانه بیماری‌های دیگر همچون میوکلونوس شناخته شوند.

به نقل از سایت: clevelandclinic

در ادامه، انواع اختلال حرکتی که زیر مجموعه این ۲ دسته هستند را معرفی می‌کنیم:

۱- اختلال لرزش اساسی (Essential Tremor)

​​​

اختلال حرکتی لرزش اساسی بر قسمت‌هایی از بدن مانند دست‌ها و بازوها تاثیر می‌گذارد و باعث می‌شود به طور غیر قابل کنترلی تکان بخورند. لرزش دست یکی از اصلی‌ترین نشانه اختلال لرزش اساسی است؛ اما این بیماری علاوه بر دست‌ها و بازوها می‌تواند سر، صدا و سایر قسمت‌های بدن را هم درگیر کند.

۲- اختلال حرکتی دیستونی (Dystonia)

در اختلال دیستونی، عضلات به طور مداوم یا متناوب منقبض می‌شوند. این اختلال با حرکت و حالت‌های غیر طبیعی و اغلب تکراری بدن همراه است. دیستونی معمولا نشانه شایع فلج مغزی و چندین بیماری عصبی به‌شمار می‌آید. این اختلال می‌تواند در یک بخش بدن یا کل بدن رخ دهد.

۳- بیماری پارکینسون (Parkinson’s Disease)

پارکینسون یک اختلال مغزی تخریب‌کننده سیستم عصبی است که باعث حرکات ناخواسته یا غیر قابل کنترل و مشکل در تعادل و هماهنگی می‌شود. این بیماری اغلب با زوال شناختی (ذهنی) همراه است.

۴- بیماری هانتینگتون (Huntington)

بیماری هانتینگتون یک بیماری ژنتیکی است که مغز را تحت تاثیر قرار می‌دهد و باعث حرکات ناپایدار و غیر قابل کنترل (بیماری کره) در دست‌ها، پاها و صورت می‌شود. علائم این بیماری معمولا با گذشت زمان شدت بیشتری پیدا می‌کنند.

۵- کره (Chorea)

بیماری کره نوعی اختلال حرکتی است که باعث حرکات غیر ارادی و غیر قابل پیش‌بینی در عضلات می‌شود. حرکات این بیماری شبیه به حرکات رقص یا حالت بی‌قراری در دست‌ها، پاها و صورت هستند. این حرکات اغلب با بیماری هانتینگتون یا برخی اختلالات متابولیک مرتبط‌اند و فرد نمی‌تواند آن‌ها را کنترل کند.

۶- میوکلونوس (Myoclonus)

این نوع اختلال حرکتی به پرش یا تکان ناگهانی و غیر ارادی عضلات گفته می‌شود. عضلات افراد مبتلا به میوکلونوس ممکن است به طور ناگهانی سفت (میوکلونوس مثبت) یا شل (میوکلونوس منفی) شوند.

اگه مدتیه بدنت دچار حرکات غیرطبیعی شده، با متخصص مشورت کن!

بدون نیاز به مراجعه حضوری، از پزشک نوبت بگیر (لینک دریافت نوبت)

۷- اختلال حرکتی آتاکسی (Ataxia)

اختلال آتاکسی آن ناحیه از مغز را که مسئول هماهنگی حرکات است، تحت تاثیر قرار می‌دهد و باعث می‌شود که فرد به شکلی نامطمئن، ناشیانه یا حتی دست و پا چلفتی حرکت کند. آتاکسی می‌تواند یک بیماری یا نشانه بیماری دیگری باشد.

۸- اختلال آتروفی سیستم چندگانه (MSA)

اختلال MSA یک بیماری عصبی پیش‌رونده نادر است که بخشی از نواحی مغز را تخریب می‌کند. این بیماری ممکن است باعث آتاکسی و پارکینسونیسم ( لرزش، حرکت آهسته، سفتی عضلات و بی‌ثباتی وضعیتی) شود.

۹- اختلال حرکتی پریودیک (PLMD)

اختلال PLMD که با نام اختلال حرکت دوره‌ای اندام هم شناخته می‌شود، شامل حرکات تکراری اندام‌های بدن در طول خواب است و می‌تواند خواب فرد را مختل کند. این نوع اختلال حرکتی غیر ارادی، بیشتر اندام‌های تحتانی بدن را تحت تاثیر قرار می‌دهد و اغلب شامل کشیدگی‌ انگشت بزرگ پا، خم شدن مچ، زانو و ران‌ها می‌شود.

۱۰- سندرم تورت (Tourette Syndrome)

سندرم تورت یک اختلال عصبی به‌شمار می‌آید و برخی آن را به عنوان تیک عصبی می‌شناسند؛ چرا که این سندرم باعث می‌شود بیمار حرکات یا صداهای ناگهانی (تیک) ایجاد کند. سندرم تورت اغلب با اضطراب، ADHD و اختلال وسواس فکری-عملی همراه است.

نقل قول:

Tourette syndrome starts between childhood and teenage years.

سندرم تورت بین دوران کودکی و نوجوانی شروع می‌شود.

به نقل از سایت: mayoclinic

۱۱- سندرم پای بی‌قرار (RLS)

سندرم پای بی‌قرار نوعی اختلال خواب است که باعث میل شدید و غیر قابل کنترل برای تکان دادن پاها و حتی بازوها یا قسمت‌های دیگر بدن می‌شود. برخی افراد این سندرم را با علائم دیگری مانند خارش، سوزش، درد یا احساس ضربان و خزیدن چیزی روی اندام‌های بدن تجربه می‌کنند.

۱۲- بیماری ویلسون (Wilson Disease)

بیماری ویلسون یک اختلال ژنتیکی نادر است که به دلیل تجمع بیش از حد مس، به‌ویژه در کبد و مغز رخ می‌دهد. این بیماری با علائمی همچون سفتی عضلات، لرزش و حرکات غیر قابل کنترل همراه است.

۱۳- اختلال حرکتی تیک (Tics)

اختلال تیک‌ شامل حرکاتی الگودار، تکراری و غیر ریتمیک می‌شود. تیک‌های ساده مانند پلک زدن، در هم کشیدن صورت، تکان دادن سر و صاف کردن گلو گروه کوچکی از عضلات را درگیر می‌کنند و کوتاه‌مدت هستند. در حالی که تیک‌های پیچیده همچون گفتن کلمات یا عبارات خاص ممکن است مدت بیشتری طول بکشند و عضلات زیادی را درگیر کنند. تیک‌ها را می‌توان بخشی از سندرم تورت دانست، اما می‌توانند در شرایط دیگر هم بروز کنند.

۱۴- فلج فوق هسته‌ای پیشرونده (PSP)

بیماری PSP یک اختلال عصبی نادر است که می‌تواند به نواحی خاصی از مغز آسیب وارد کند. این بیماری بر نحوه راه رفتن، فکر کردن، بلعیدن و حرکت چشمان شما تاثیر می‌گذارد.

۱۵- حرکات کلیشه‌ای (Stereotypies)

حرکات کلیشه‌ای معمولا در هر ۲ طرف بدن ایجاد می‌شوند و اغلب الگوی مشخصی دارند؛ بدین معنی که هر بار یکسان و بسیار شبیه به هم رخ می‌دهند. تکان دادن بدن، دست زدن، قدم زدن و فشردن بدن نمونه‌هایی از این اختلال به‌شمار می‌آیند. حرکات کلیشه‌ای می‌توانند از ویژگی‌های بیماری‌های زیادی، از جمله اختلال طیف اوتیسم و ​​سندرم رت باشند.

اختلالات حرکتی ناشی از دارو چیست؟

اختلال حرکتی ناشی از دارو به مجموعه‌ای از مشکلات حرکتی گفته می‌شود که از عوارض جانبی داروهای مسدودکننده گیرنده دوپامین همچون داروهای ضد روان‌پریشی به‌شمار می‌آیند. شدت علائم بسته به نوع دارو، دوز مصرفی، مدت زمان مصرف و میزان حساسیت فرد متفاوت است. اختلالات حرکتی زیر می‌توانند از عوارض جانبی مصرف داروهای ضد روان‌پریشی باشند:

• دیسکینزی تاخیری (Tardive Dyskinesia): این اختلال معمولا به دلیل مصرف طولانی‌مدت (چندین سال متوالی) داروهای ضد روان‌پریشی ایجاد می‌شود. دیسکینزی تاخیری اغلب شامل تیک‌های غیر ارادی صورت است. همچنین می‌تواند باعث حرکات غیر قابل کنترل مانند ملچ ملوچ کردن لب شود.
• آکاتیزیا (Akathisia): اختلال آکاتیزیا به دلیل بی‌قراری درونی، نشستن یا بی‌حرکت ماندن را دشوار می‌کند.

اختلال حرکتی در کودکان

اختلال حرکتی در کودکان معمولا به صورت مشکلاتی در هماهنگی، کنترل و دقت حرکات ظاهر می‌شود و می‌تواند بر توانایی راه رفتن، حرکت دست‌ها، گفتار و حتی انجام فعالیت ساده روزمره آن‌ها تاثیر منفی بگذارد. تحقیقات نشان داده‌اند، فلج مغزی شایع‌ترین علت اختلال حرکتی در کودکان است و می‌تواند باعث ضعف عضلانی، اسپاسم و یا عدم هماهنگی در حرکت شود. همچنین اختلالات مادرزادی مانند مانند اسپینا بیفیدا و هیدروسفالی با اثرگذاری بر رشد مغز جنین و عوامل دیگر مانند عفونت‌های مغزی (مننژیت و انسفالیت) با آسیب رساندن به مغز نوزاد، می‌توانند منجر به اختلال حرکتی شوند. علل غیر عصبی بروز اختلالات حرکتی در کودکان شامل موارد زیر هستند:

• اختلالات ژنتیکی مانند سندرم داون و دیستروفی عضلانی
• ناهنجاری‌های مادرزادی اسکلتی عضلانی مانند دیسپلازی مفصل ران
• کمبود مواد مغذی مانند کمبود آهن و ویتامین B۱۲ مادر در دوران بارداری
• قرار گرفتن مادر باردار در معرض مواد شیمیایی خطرناک مانند سرب و جیوه

علائم اختلالات حرکتی

اختلال حرکتی علائم متنوعی دارد. اما اکثر آن‌ها دارای یک الگوی مشترک، یعنی حرکات غیر طبیعی هستند. حرکات غیر طبیعی می‌توانند یک یا چند قسمت بدن از جمله دست‌ها و انگشتان دست، پاها و انگشتان پا، عضلات صورت، سر و گردن، صدا، تنه و وضعیت بدن را تحت تاثیر قرار دهند.

مهم‌ترین علائم و نشانه‌های اختلالات حرکتی عبارت‌اند از:

• حرکت‌های غیر قابل کنترل مانند پرش‌های ناگهانی، اسپاسم‌، لرزش، تکان‌های ناگهانی، پیچش و رعشه
• مشکلات هماهنگی و تعادل
• مشکل در انجام برخی از کارهای حرکتی، مانند نوشتن، بلع یا صحبت کردن
• مشکل در راه رفتن یا تغییر در نحوه راه رفتن
• سفتی یا خشکی اندام‌ها و تنه

علت اختلال حرکتی چیست؟

اختلالات حرکتی به دلیل آسیب و نقص عملکرد قسمت‌هایی از مغز ایجاد می‌شوند که مسئولیت کنترل حرکات را برعهده دارند. در جدول زیر با این قسمت‌های مغز بیشتر آشنا می‌شوید:

 برخی اختلالات حرکتی بر اثر یک دلیل واحد ایجاد می‌شوند؛ در چنین شرایطی پزشک می‌تواند به درستی دلیل بروز آن را تشخیص دهد و بهترین گزینه درمان را انتخاب کند. اما بعضی از انواع اختلال حرکتی ناشی از چند عامل متعدد و حتی علت ناشناخته هستند. متخصصان معتقدند عواملی که می‌تونند به نواحی کنترل‌کننده حرکت در مغز آسیب وارد کنند، شامل موارد زیر هستند:

• ژنتیک:
  

  برخی از انواع اختلالات حرکتی نتیجه جهش ژنتیکی هستند. جهش ژنتیکی از والدین به فرزند منتقل می‌شود. بیماری هانتینگتون و بیماری ویلسون ۲ اختلال حرکتی هستند که می‌توانند ارثی باشند.

• داروها:
  

  مصرف داروهای ضد تشنج و ضد روان‌پریشی در سال‌های طولانی می‌توانند منجر به اختلالات حرکتی شوند.

• عدم دریافت کافی برخی ویتامین‌ها:
  

  کمبود برخی ویتامین‌ها در بدن می‌توانند باعث اختلالات حرکتی شوند. برخی متخصصان معتقدند، کمبود ویتامین B۱، ویتامین B۱۲ یا ویتامین E می‌تواند منجر به آتاکسی شود.

• مواد مخدر یا مقادیر زیاد الکل:
  

  مصرف مواد مخدر مانند کوکائین می‌تواند باعث اختلالات حرکتی همچون کره شوند. همچنین نوشیدن مقدار زیاد الکل ممکن است با بیماری کره یا آتاکسی مرتبط باشد.

• شرایط پزشکی:
  

  بیماری‌هایی مانند تیروئید، مولتیپل اسکلروزیس، سکته مغزی، آنسفالیت ویروسی و چندین مورد دیگر می‌توانند باعث اختلالات حرکتی شوند. همچنین تومورهای مغزی اغلب موجب اختلالات حرکتی می‌شوند.

• آسیب به سر:
  

  آسیب رسیدن به سر بر اثر ضربه می‌تواند منجر به اختلالات حرکتی شود.

روش تشخیص اختلال حرکتی

تشخیص اختلالات حرکتی یک فرآیند چند مرحله‌ای است که باید توسط بهترین دکتر مغز و اعصاب انجام شود. پزشک ابتدا شرح حال کامل می‌گیرد و در مورد علائم، زمان شروع آن‌ها، نوع حرکات غیر طبیعی، مصرف داروهای خاص (به‌ویژه ضد روان‌پریش‌ها)، سابقه خانوادگی بیماری حرکتی، سابقه ضربه به سر یا ابتلا به عفونت شدید، وجود مشکلات همراه مانند اختلال در گفتار، بلع، حافظه یا تعادل سوالاتی می‌پرسد. سپس معاینه فیزیکی و عصبی انجام می‌دهد تا توان عضلات، سرعت و روانی حرکت، لرزش، هماهنگی اندام‌ها، تعادل و وجود حرکات غیر ارادی را ارزیابی کند.

همچنین ممکن است پزشک براساس علائم بیمار، آزمایشاتی همچون موارد زیر را تجویز کند:

• آزمایش خون برای بررسی علل متابولیک و رد سایر دلایل
• الکترومیوگرافی (EMG) جهت ارزیابی سلامت عضلات و اعصاب کنترل‌کننده آن‌ها
• الکتروانسفالوگرام (EEG) برای بررسی فعالیت الکتریکی مغز
• پونکسیون کمری جهت تجزیه و تحلیل مایع مغزی نخاعی
• بیوپسی عضله برای تمایز بین بیماری‌های عصبی و عضلانی
• سیتی اسکن و MRI برای بررسی مغز، نخاع یا اعصاب و تشخیص انواع اختلال حرکتی
• مطالعه هدایت عصبی برای اندازه‌گیری جریان الکتریکی از طریق عصب

با یک ارزیابی ساده، اولین قدم برای درمان مشکل حرکتیت رو بردار!

همین حالا نوبت بگیر و روند درمان رو شروع کن. دریافت نوبت

درمان اختلال حرکتی چگونه است؟

درمان اختلالات حرکتی به نوع آن و شدت آسیب بستگی دارد. اکثر اختلالات حرکتی قابل درمان نیستند و فقط می‌توان علائم آن‌ها را کنترل کرد. با این حال برخی دیگر از اختلالات حرکتی، به‌ویژه آن‌هایی که ناشی از مصرف دارو هستند، معمولا درمان می‌شوند. در ادامه بهترین گزینه‌های درمانی را معرفی می‌کنیم:

۱- دارودرمانی

داروهای مختلفی برای درمان انواع اختلالات حرکتی وجود دارند. پزشک ممکن داروهای شل‌کننده عضلانی را برای اسپاسم تجویز کند. همچنین داروهای دوپامینرژیک معمولا برای بیماری پارکینسون و سندرم پای بی‌قرار مورد استفاده قرار می‌گیرند. احتمال اینکه داروهای ضد اضطراب برای بیماری دیستونی تجویز شوند، وجود دارد.

۲- فیزیوتراپی

فیزیوتراپی یک روش درمانی موثر برای بهبود انجام حرکات فیزیکی بدن است. فیزیوتراپیست‌ها می‌توانند با تمرینات مخصوص علائمی مانند درد، سفتی و ناراحتی را که باعث دشواری حرکت می‌شوند، بهبود ببخشند.

۳- کاردرمانی

برای اینکه بتوانید کارهای روزمره خود را بهتر انجام دهید، باید دوره کاردرمانی را بگذرانید. کاردرمانگر به شما کمک می‌کند تا بدون مشکل بایستید، حرکت کنید، بنشینید یا ابزار مختلف را در دست بگیرید. همچنین برای انجام فعالیت روزمره مانند لباس پوشیدن یا نوشتن، باید تمریناتی را زیر نظر کاردرمانگر انجام دهید.

۴- گفتار درمانی

اختلالات حرکتی پیشرفته ممکن است با مشکلاتی همچون مشکل در گفتار و بلع همراه باشند. برای بهبود تکلم، مهارت‌های زبانی و بلع به گفتاردرمانی نیاز دارید.

۵- روان‌درمانی

زمانی که اختلالات حرکتی منجر به بیماری‌های روانی مانند افسردگی و اضطراب شوند، روان‌درمانی نیاز است. روان‌درمانگر کمک می‌کند تا فرد احساسات و افکار ناسالم خود را بشناسد و آن‌ها را تغییر دهد.

۶- تزریق بوتاکس

گاهی پزشک در مواردی مانند دیستونی، برای برطرف کردن اسپاسم شدید و شل شدن عضلات سم بوتولینوم یا همان بوتاکس تزریق می‌کند. یادتان باشد، تزریق بوتاکس برای اسپاسم ناشی از اختلال حرکتی فقط باید با تجویز پزشک متخصص انجام شود.

۷- تحریک عمقی مغز

تحریک عمقی مغز نوعی جراحی مغز برای افراد مبتلا به بیماری پارکینسون پیشرفته، دیستونی و سایر لرزش‌ها است. در این عمل، الکترودهایی درون مغز بیمار کاشته می‌شوند تا فعالیت عصبی غیر عادی را کم کنند. تحریک عمقی مغز معمولا می‌تواند حرکات غیر ارادی را کاهش دهد.

۸- تحریک مغناطیسی مکرر فراجمجمه‌ای (rTMS)

تحریک مغناطیسی مکرر فراجمجمه‌ای یا همان آر تی ام اس یکی از روش‌های غیر تهاجمی و نوین درمان برخی اختلالات حرکتی، به‌ویژه پارکینسون است. در این روش با استفاده از امواج مغناطیسی، فعالیت نواحی خاصی از مغز که با حرکت مرتبط هستند، تحریک و تنظیم می‌شود. برخی پزشکان از مزایای این روش برای بهبود عملکرد بیمار پس از سکته مغزی استفاده می‌کنند.

راهنمای مراجعه به پزشک

اختلالات حرکتی شامل طیفی از مشکلات مربوط به کنترل، هماهنگی و کیفیت حرکت هستند و می‌توانند زندگی روزمره فرد را به شدت تحت تاثیر قرار دهند. این اختلالات انواع مختلفی دارند و هر یک ممکن است با علائم متفاوتی بروز کنند. شناخت علائم و مراجعه زودهنگام به پزشک متخصص، روند بهبود را تسریع می‌بخشد و به افزایش کیفیت زندگی بیمار کمک می‌کند.

ما در این مقاله از مجله سلامت کلینیک دکتر مجید کیهانی فرد شما را با انواع اختلال حرکتی، علل، علائم، روش تشخیص و نحوه درمان آن آشنا کردیم. اگر در این مورد سوالات بیشتری دارید، می‌توانید به وب‌سایت مجله سلامت کلینیک دکتر مجید کیهانی فرد سر بزنید و از بهترین پزشکان متخصص همچون دکتر متخصص مغز و اعصاب مشورت بگیرید. همچنین کلینیک دکتر کیهانی فرد امکان دریافت نوبت اینترنتی جهت مراجعه حضوری یا مشاوره آنلاین تلفنی، متنی و تصویری را برای شما فراهم کرده است.